Quản lý nguy cơ - bắt đầu từ mỗi hành động vì an toàn người bệnh

     An toàn người bệnh không phải là một khẩu hiệu, càng không chỉ là nhiệm vụ của một khoa, phòng hay một bộ phận quản lý chất lượng. Đó là nền tảng của chất lượng khám bệnh, chữa bệnh, là trách nhiệm nghề nghiệp và là cam kết của mỗi cơ sở y tế đối với sức khỏe, tính mạng và niềm tin của người bệnh.
     Hưởng ứng Ngày An toàn Người bệnh Thế giới năm 2026, Trung tâm Y tế Thủy Nguyên cùng nhìn nhận lại một vấn đề có ý nghĩa cốt lõi: làm thế nào để không chỉ xử lý tốt khi sự cố xảy ra, mà chủ động nhận diện và kiểm soát nguy cơ trước khi người bệnh bị tổn hại?

1. An toàn người bệnh phải bắt đầu từ quản lý nguy cơ
     Trong chăm sóc y tế, mỗi quyết định chẩn đoán, chỉ định điều trị, sử dụng thuốc, thực hiện thủ thuật hay chăm sóc người bệnh đều chứa đựng những yếu tố nguy cơ nhất định. Vì vậy, bảo đảm an toàn người bệnh không thể chỉ dựa vào sự cẩn trọng của từng cá nhân mà cần một hệ thống có khả năng nhận diện nguy cơ, phát hiện sớm sai sót, báo cáo, phân tích, học hỏi và cải tiến liên tục.
     Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 1 trong 10 người bệnh bị tổn hại trong quá trình chăm sóc y tế; hơn một nửa số tổn hại trong chăm sóc y tế có thể phòng ngừa. Tại các nước thu nhập thấp và trung bình, WHO ước tính mỗi năm có khoảng 134 triệu biến cố bất lợi xảy ra trong chăm sóc tại bệnh viện, góp phần gây ra khoảng 2,6 triệu ca tử vong.
Những con số này không nhằm tạo tâm lý lo lắng cho người bệnh và cộng đồng, mà nhắc nhở hệ thống y tế rằng: an toàn phải được thiết kế ngay trong quy trình chăm sóc, thay vì chỉ được xử lý sau khi tổn hại đã xảy ra.
     Đó là sự chuyển dịch từ tư duy “xử lý sự cố” sang “quản lý nguy cơ”: chủ động nhận diện những điểm có thể xảy ra sai sót, đánh giá mức độ nguy cơ, triển khai các biện pháp kiểm soát phù hợp và theo dõi hiệu quả của các giải pháp cải tiến.

2. Near-miss: cảnh báo sớm để ngăn ngừa tổn hại
     Một trong những nguồn thông tin quý giá nhất đối với hệ thống an toàn người bệnh là near-miss - tình huống có nguy cơ gây ra sự cố nhưng chưa gây tổn thương cho người bệnh hoặc được phát hiện, ngăn chặn kịp thời. Đây cũng là khái niệm được quy định trong Thông tư 43/2018/TT-BYT của Bộ Y tế.
     Ví dụ, một thuốc có tên hoặc bao bì tương tự được lấy nhầm nhưng được phát hiện trước khi sử dụng; một mẫu bệnh phẩm có nguy cơ bị định danh sai nhưng được kiểm tra lại kịp thời; một người bệnh có nguy cơ té ngã được nhận diện trước khi xảy ra tai nạn...Những tình huống như vậy không nên chỉ được nhìn nhận là “may mắn chưa xảy ra sự cố”.
     Một near-miss được nhận diện và báo cáo chính là một tín hiệu cảnh báo để hệ thống có cơ hội sửa chữa trước khi người bệnh bị tổn hại.
    Thông tư 43/2018/TT-BYT xác định phòng ngừa sự cố y khoa phải dựa trên nhận diện, báo cáo, phân tích nguyên nhân, đưa ra khuyến cáo phòng ngừa và tránh tái diễn; đồng thời việc phòng ngừa sự cố được khuyến khích, động viên và bảo vệ. Hồ sơ phòng ngừa sự cố phải được quản lý theo quy định về bảo mật thông tin. Vì vậy, báo cáo near-miss không phải là “báo lỗi để tìm người chịu trách nhiệm”, mà trước hết là cung cấp dữ liệu để hệ thống học hỏi và trở nên an toàn hơn.
3. Từ “văn hóa đổ lỗi” đến “văn hóa an toàn và cải tiến”
     Mô hình “Pho mát Thụy Sĩ” (Swiss Cheese Model) của James Reason cho thấy nhiều sự cố không xuất phát từ một sai sót đơn lẻ, mà có thể xảy ra khi nhiều yếu tố nguy cơ và lỗ hổng trong hệ thống cùng hội tụ như: quy trình chưa rõ ràng, trao đổi thông tin chưa đầy đủ, thiết bị hoặc môi trường làm việc chưa phù hợp, áp lực công việc, thiếu khai thác thông tin hoặc những điểm yếu khác trong quá trình chăm sóc.
     Cách tiếp cận này đặt ra một yêu cầu quan trọng đối với quản trị an toàn người bệnh: không chỉ tìm xem “ai đã sai”, mà phải tìm hiểu “vì sao hệ thống đã để sai sót xảy ra và làm thế nào để ngăn chặn sự việc tái diễn”.
     Đó là nền tảng của văn hóa công bằng (Just Culture) - một môi trường trong đó nhân viên được khuyến khích báo cáo nguy cơ và sự cố một cách trung thực; sai sót không chủ ý được sử dụng làm cơ hội để cải tiến hệ thống, đồng thời vẫn phân biệt rõ và xử lý phù hợp đối với các hành vi cố ý vi phạm hoặc không tuân thủ quy định chuyên môn.
     Tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, việc phòng ngừa sự cố y khoa là trách nhiệm của hệ thống từ lãnh đạo đến nhân viên y tế. Thông tư 43/2018/TT-BYT cũng yêu cầu các cơ sở y tế xây dựng cơ chế khuyến khích báo cáo, phân tích số liệu, xác định nguyên nhân và đưa ra khuyến cáo phòng ngừa.
     Một hệ thống an toàn không phải là hệ thống không bao giờ có sai sót; đó là hệ thống có khả năng phát hiện sớm, học hỏi nhanh và cải tiến liên tục để giảm nguy cơ gây tổn hại cho người bệnh.
4. Quản lý nguy cơ phải được chuyển hóa thành hành động cụ thể
     Tại Trung tâm Y tế Thủy Nguyên, an toàn người bệnh cần được thực hiện từ những hành động cụ thể, nhất quán trong từng khoa, phòng và từng vị trí công tác.
Thứ nhất, nhận diện và báo cáo nguy cơ, sự cố và near-miss
     Mỗi cán bộ y tế cần chủ động nhận diện những tình huống có khả năng gây tổn hại cho người bệnh và thực hiện báo cáo theo quy định.
     Báo cáo không phải là điểm kết thúc. Sau báo cáo phải có phân tích - phản hồi - cải tiến - đánh giá hiệu quả, tạo thành một vòng tròn học hỏi liên tục.
     Đối với các sự cố cần báo cáo bắt buộc, phải thực hiện đúng yêu cầu về thời gian, hình thức và quy trình theo Thông tư 43/2018/TT-BYT.
Thứ hai, tuân thủ các quy trình và thực hành an toàn
     An toàn không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm hay trí nhớ cá nhân. Những quy trình, bảng kiểm và hàng rào an toàn phải được thực hiện nhất quán.
Đặc biệt cần chú trọng:

     - Nhận diện chính xác người bệnh trước khi thực hiện các hoạt động chăm sóc, điều trị, dùng thuốc, lấy mẫu xét nghiệm hoặc thực hiện thủ thuật;
     - Trao đổi thông tin chính xác, đầy đủ; thực hiện đọc lại - xác nhận đối với những thông tin quan trọng theo quy định;
     - Kiểm soát an toàn trong sử dụng thuốc, đặc biệt thuốc nguy cơ cao và các thuốc có tên, bao bì hoặc hình thức dễ nhầm lẫn;
     - Tuân thủ các bảng kiểm và quy trình an toàn trong phẫu thuật, thủ thuật;
     - Thực hiện vệ sinh tay đúng thời điểm và đúng kỹ thuật;
     - Chủ động đánh giá, phòng ngừa nguy cơ té ngã và các nguy cơ tổn thương khác.
Thứ ba, quản lý nguy cơ từ chính những điểm yếu của hệ thống
     Mỗi khoa, phòng cần thường xuyên rà soát các quy trình có nguy cơ cao, những điểm dễ nhầm lẫn, những tình huống từng xảy ra hoặc suýt xảy ra để có giải pháp phòng ngừa.
     Mục tiêu không phải là tạo thêm thủ tục, mà là làm cho quy trình an toàn hơn, rõ ràng hơn và ít phụ thuộc hơn vào khả năng “nhớ đúng - làm đúng” của từng cá nhân.
Thứ tư, học hỏi từ sự cố để cải tiến
     Một báo cáo chỉ thực sự có giá trị khi tạo ra sự thay đổi, từ những sự cố và near-miss được ghi nhận, cơ sở y tế cần phân tích nguyên nhân, xác định các yếu tố liên quan, lựa chọn giải pháp cải tiến phù hợp và theo dõi xem giải pháp đó có thực sự làm giảm nguy cơ hay không?
     Mục tiêu cuối cùng không phải là có thật nhiều báo cáo, mà là có nhiều bài học được chuyển hóa thành hành động cải tiến.

5. Người bệnh và người nhà cũng là chủ thể tạo ra an toàn
     An toàn người bệnh không thể chỉ được tạo ra từ phía nhân viên y tế.
     Chủ đề Ngày An toàn Người bệnh Thế giới năm 2026 tập trung vào “Chăm sóc an toàn cho người mắc bệnh không lây nhiễm”, với khẩu hiệu: “Chăm sóc an toàn cho cuộc sống!” (Safe care for life!) WHO nhấn mạnh rằng người mắc bệnh không lây nhiễm thường cần chăm sóc liên tục và lâu dài, qua nhiều cơ sở y tế và nhiều giai đoạn: từ dự phòng, chẩn đoán, điều trị, theo dõi đến tự chăm sóc; vì vậy an toàn cần được bảo đảm xuyên suốt bao trùm cả quá trình chăm sóc.
     Đối với người bệnh, đặc biệt người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch và các bệnh mạn tính khác, mỗi người có thể góp phần bảo vệ chính mình bằng những hành động rất đơn giản:

Năm là, tuân thủ hướng dẫn điều trị, sử dụng thuốc đúng chỉ định và chủ động tham gia theo dõi sức khỏe trong suốt quá trình điều trị.
     Một câu hỏi đúng lúc, một thông tin được cung cấp đầy đủ hay một dấu hiệu bất thường được báo sớm đôi khi có thể giúp ngăn chặn một nguy cơ trước khi trở thành tổn hại.
6. An toàn người bệnh - từ trách nhiệm của mỗi người đến văn hóa của cả hệ thống
     Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 và các văn bản hiện hành đặt yêu cầu bảo đảm chất lượng, an toàn trong khám bệnh, chữa bệnh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bệnh. Văn bản hợp nhất số 26/VBHN-VPQH ngày 26/02/2026 hiện là văn bản hợp nhất Luật Khám bệnh, chữa bệnh, cần được tham chiếu khi cập nhật căn cứ pháp lý hiện hành.
     Nhưng phía sau mỗi quy định đều hướng tới một giá trị cốt lõi: người bệnh phải được chăm sóc trong một môi trường mà mọi thành viên đều chủ động từ suy nghĩ đến hành động về an toàn.

 Không chờ đến khi sự cố xảy ra mới nói về an toàn.
 Không bỏ qua một near-miss vì nghĩ rằng “may mà chưa xảy ra”.
 Không dừng lại ở việc tìm người để quy trách nhiệm.
 Hãy nhận diện nguy cơ, báo cáo, học hỏi và cải tiến.
     Bắt đầu từ quản lý nguy cơ hôm nay - để mỗi ngày tại Trung tâm Y tế Thủy Nguyên trở nên an toàn hơn cho người bệnh và nhân viên y tế.
Vì một mục tiêu chung: không ngừng giảm thiểu những tổn hại có thể phòng ngừa và xây dựng một môi trường chăm sóc an toàn, nhân văn, chất lượng và đáng tin cậy.
TRUNG TÂM Y TẾ THỦY NGUYÊN - ĐIỂM TỰA CHO SỨC KHỎE!
Tài liệu tham khảo
1. World Health Organization (WHO). Patient Safety - Fact sheet. WHO, cập nhật về an toàn người bệnh.
2. World Health Organization (WHO). World Patient Safety Day 2026: Safe care for noncommunicable diseases. Chủ đề và khẩu hiệu Ngày An toàn Người bệnh Thế giới năm 2026.
3. World Health Organization (WHO). 10 facts on patient safety. Các số liệu về tổn hại trong chăm sóc y tế và biến cố bất lợi tại các nước thu nhập thấp và trung bình.
4. Reason J. Human error: models and management. BMJ. 2000;320:768-770. - tài liệu nền tảng về cách tiếp cận hệ thống đối với sai sót và mô hình “Swiss Cheese”.
5. Văn phòng Quốc hội. Văn bản hợp nhất số 26/VBHN-VPQH ngày 26/02/2026 về Luật Khám bệnh, chữa bệnh.
6. Bộ Y tế. Thông tư số 43/2018/TT-BYT ngày 26/12/2018 về hướng dẫn phòng ngừa sự cố y khoa trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Thầy thuốc ưu tú, BSCKII. Lê khắc Tùng - Giám đốc Trung tâm Y tế Thuỷ Nguyên